Türkler ve Moğollar, Avrupalıların Aksine İnek Sütünü Sindirmekte Neden Çok Zorluk Çekiyor?

Binlerce sene öncesinde, soyundan geldiğimiz insanların içerisinde bulunmuş olduğu çevresel faktörler ve buna bağlı olarak evrimleşen genetiğin izlerini günümüzde hâlâ sürdürmeye devam edebiliyoruz.

Bunlardan birisi de bugün, “laktoz intoleransı” dediğimiz, sütün içerisinde bulunan laktozu sindirmede güçlük çektiğimiz özelliğimiz. Peki neden Türkler ve Moğollar, öteki toplumlarla kıyaslayınca inek sütünü sindirmekte güçlük çekiyor?

En temelden başlayalım, sağda solda “Benim laktoz intoleransım var.” olarak sıklıkla duyduğumuz laktoz nedir?

Laktoz; inekler, keçiler ve insanoğlu da dahil olmak suretiyle memelilerin sütünde tabi bulunan bir tür karbonhidrat. Her canlının sütü, kendi türündeki yavru için en uygundur. Bu yüzden kedilere süt vermek bile hayati sonuçlar doğurabilir.

Bir canlı türü, örnek olarak insanlar, inek sütü içtiğinde hem kısa hem de uzun vadeli problemlerle karşılaşabilirler. Kısa vadeli olanlara, sizin de yakından tanıyacağınız; hazımsızlık, bağırsak bozulması, mide bulantısı gibi örnekler verebiliriz. Sütün %90’ını oluşturan kazein yüzünden ise vücutta fazla asit üretilmesinden kaynaklı kemiklerde zarar görme ve hormonal bozukluklar meydana gelebilir. 

Zaten yeni meydana getirilen çoğu çalışma da anne sütü emdikten sonrasında öteki rastgele bir canlının sütüne gereksinim duymadığımızı, inek sütünden kalsiyum almaya çalışırken bedenimize çoğu diğer zararlı maddeyi de almak yerine öteki kalsiyum kaynaklarından faydalanabileceğimizi kanıtlıyor. 

Çok dağıtmadan kendi mevzumuza dönelim; Türkler ve Moğollar, laktoza öteki ırklardan daha intoleranslı!

Türkler olarak %83’ümüz, ikinci kromozomdaki irsi özelliklerimiz nedeniyle laktoza toleranslı değil ve bu yüzden inek sütü içtikten sonrasında muhtelif problemlerle karşılaşabiliyoruz.

Aslında bebekken, laktozu sindirebilme kabiliyetimiz oluyor ancak irsi ve ırksal özelliklerimize bağlı olarak bu kabiliyetimiz zaman içerisinde azalıyor.

Laktozu sindirememe oranları, ülkeden ülkeye oldukça fazla değişim gösteriyor.

Laktoz intoleransı; Kuzey Batı Avrupa ülkelerinde sadece %1-2 civarındayken güneye ve doğuya doğru gittikçe artıyor. Hatta Orta Asya ve Arap ülkelerinde bu oran %90’a, Afrika kökenlilerde %99’a kadar çıkabiliyor!

Laktozu hazmetme yeteneğimizin zaman içerisinde azaldığını söylemiştik. Bununla beraber, “laktaz kalıcılığı” denilen genetik özellik, son 10.000 sene içerisinde çokça evrim geçirdi ve dünyanın belli bölgelerindeki insanlara yayıldı.

Kıtlık, Avrupalıların ağırlıklı olarak sütle beslenmesine neden oldu.

Laktaz kalıcılığını araştıran bilim insanları, şu sonuca vardı:

“Çalışmamız, tarih öncesindeki toplumlar ve yerleşimler büyüdükçe insanların; bilhassa hayvansal kaynaklı, pak olmayan ve ishale neden olan hastalıklardan daha fazla etkilendiğini gösteriyor.  Bu koşullar altında süt tüketmek, ölüm oranlarının artmasıyla sonuçlandı ve laktoz toleransı olmayanlar daha savunmasız hâle geldi. Bu durum, hastalık ve kifayetsiz beslenme oranlarının arttığı kıtlık koşullarında daha da kötüleşti. Bu, laktoz toleransını içeren gen varyantının bir kopyasını taşımayan bireylerin üremeden ölme olasılıklarının daha yüksek bulunmasına yol açtı ve laktoz toleransının kalıcılığı popülasyona yayıldı.” 

Bizim genlerimiz ise laktoza intoleranslı olarak evrildi.

Sütün içerisindeki laktozu sindiren bir enzim olan laktazı üreten LCT genindeki genetik varyasyonlar, laktoz intoleransının oluşumunu da etkiliyor. Bu nedenle Avrupalılar sıklıkla laktoza toleranslılar çünkü laktaz enzimini ömür boyu üretebilirler.

Avrupalılardan değişik hayat tarzına haiz Asya ve Türk toplulukları ise laktoza yeteri kadar hoşgörü geliştiremedi. Geçmişte yaşamış Türk toplumlarının izlerini, şimdi Starbucks’ta “Bana bir latte, laktozsuz sütlü olsun lütfen!” şeklinde duyuyoruz…

Laktoz intoleransınız var ise inek sütü haricinde kafi kalsiyumu alabileceğiniz öteki besinler:

• Pekmez 
• Susam
• Fındık
• Fıstık 
• Yeşil yapraklı sebzeler
• Kuru baklagiller
• Kurutulmuş meyveler

İnek sütü yerine tercih edebileceğiniz ve evde de kolay bir halde yapabileceğiniz bitkisel sütler:

• Badem sütü
• Yulaf sütü
• Hindistan cevizi sütü
• Soya sütü
• Fındık sütü