Çok Yakında Yeni Bir Vergiyle Tanışacağız! En az 2.5, En Fazla 7 Milyar Euro…

Türkiye, oldukça yakın bir tarihte yeni bir vergi türüyle tanışacak. Karbon Vergisi, kısa adıyla KAV… Üreticiler ve bundan dolayı da tüketiciler, KAV’la beraber milyarlarca liralık yeni bir vergi yükünü üstlenecek.

Türkiye’nin, karbonsuzlaşma kapsamında Avrupa’ya 2032 yılına kadar ödemesi gündeme gelecek ihtimaller içerisinde en düşük meblağ 2.5 milyar euro, aşağı yukarı 72 milyar TL. Bu tutar, vergiye doğal olarak olacak sektörlerin genişletilmesi halinde (beyaz eşya ve otomotiv) birkaç katına kadar çıkabilecek. 7 milyar euroyu bulacağı hesaplanıyor.

Ekonominin, 2024-2026 yıllarına dair yol haritası niteliğindeki Orta Vadeli Program’da (OVP) da Karbon Vergisi yer aldı. OVP’de, bu mevzunun ciddi bir maliyet artışına yol açacağı vurgulandı ve şunlar kaydedildi:

“Avrupa Birliği o kadar da uzak olmayan bir vadede ithal etmiş olduğu karbon ayak izine haiz mallara karbon emisyon oranına göre vergi uygulayacak. Daha oldukça demir-çelik, çimento, cam, seramik ve plastik sanayileri etkilemesi beklenen vergi kuşkusuz ciddi bir maliyet artışına ve rekabet dezavantajına niçin olacak.”

UZMANI KONUŞTU

Petrol ve enerji uzmanı, karbon mekanizmasını ve bu süreci yakından takip eden Dr. İbrahim Palaz’la, Avrupa’nın 2026 senesinde programa koyacağını açıklamış olduğu “sınırda karbon düzenlemesi”ni ve bunun maliyetini konuştuk. İşte, sorularımız ve yanıtları:

– Avrupa Birliği’nin (AB) mevzubahis mekanizmasını anlatabilir misiniz?

Avrupa Birliği, Türkiye’ye, 2026 senesinde sınırda karbon düzenleme mekanizmasını programa koyacağını beyan etti. Avrupa’nın kendi içerisinde karbon emisyon tecim sistemi ismini verdiği bir sistem var. Buna göre Avrupa, kendi içerisinde karbondioksiti oldukça üreten şirketleri vergilendiriyor. Hiç üretmeyenden vergi almıyor. Az üretenleri de ona göre vergilendiriyor. Bu Paris Anlaşması ile uyumlu, Avrupa’nın karbondioksit mevzusundaki duyarlılığını gösteriyor.

– Avrupa Birliği, bu sistemi, Türkiye’yi de içerisine alacak biçimde genişletiyor mu?

Avrupa, karbon emisyon tecim sistemi kapsamında “Bunu ben uzatıyorum, ithalat yaptığım ülkelere de uygulayacağım” diyor. O uzantının ismi “sınırda karbon düzenleme mekanizması”.

Bu mekanizma Türkiye için 2026 senesinde uygulanmaya başlanacak. 2026 senesinde şu anda beyan edilen kalemler demir-çelik ve ara ürünleri, çimento, gübre, hidrojen, elektrik ve alüminyum sektörlerinde uygulanacak. Bunlara ayrıca beyaz eşya ve otomotivin de üstünde çalışıldığını biliyoruz. Beyaz eşya ve otomotiv, Türkiye için öteki kalemlerin hepsinden daha önemli. Çünkü beyaz eşyada Avrupa’nın bir numaralı tedarikçisiyiz. Otomotivde de Çin’den sonra Avrupa’ya maksimum ihracat yapan ülkeyiz.

– Türkiye için ne kadarlık bir vergi mevzubahis olacak?

Eğer Avrupa, beyaz eşya ve otomotivi dışarıda bırakarak her bir ton üretilen karbondioksit için 150 euro verginin Türkiye tarafınca ödenmesini istek ederse (ki bu sayı daha belirleme edilmedi) bu durumda 2032 yılına kadar Avrupa’ya ödeyeceğimiz karbon vergisi 2.5 milyar euro kadar olacak. Bu tutar, beyaz eşya ve otomotiv de eklenirse katlanacak. Bu durumda 5 milyar euro, hatta 7 milyar euroya kadar çıkabilir.

– Çok ciddi bir tutar…

Dolayısıyla oldukça önemli, vakit da oldukça az. Çünkü, alınacak tedbirler hızlıca hayata geçirilecek gibi değil. Zaman geçirmeden bu tedbirlerin katılması gerekiyor.

– Özel sektör ne yapmalı?

Özel firmalar kendileri karbonsuzlaşma yönünde adım atabilirlerse ki kesinlikle atacaklardır, bu onlar için hayati ehemmiyet taşımakta.

Birkaç firmanın birleşerek beraberce karbonsuzlaşma yolunda adım atmaları da mevzubahis olabilecek. Örneğin kömürden nüklere ya da hidrojene geçme, yenilenebilir enerjinin kapasitesini artırma gibi önlemleri kesinlikle alacaklardır. Almaları da kanımca gerekir.

– İktidarın atması gereken adımlar neler?

Devletimizin, hükümetimizin atması gereken mühim adımlar da var. Avrupa Birliği, ithalat yapmış olduğu ülkelere, “Eğer sen mahalli olarak bir karbon vergilendirme sistemini kendin uygularsan senin alakalı şirketlerden toplamış olduğun karbon vergilerini, onların bana vermeleri gereken karbon vergilerinden düşeceğim” diyor.

Dolayısıyla bu devlet için yeni bir kaynak oluşturuyor. Belki bu kaynak, oldukça hızlıca hususi sektörün de karbonsuzlaşma yolunda atacağı adımlarda kullanılabilir. Bu şirketlere yardımcı şeklinde karbonsuzlaşma yolunda adımlar atılabilir.

Türkiye için bekleme tarihi değil. Devlet, hükümet, hususi sektör beraberce hızlıca çalışıp bu yeni engeli aşacak adımları hızla atmalı.

– Üreticilere ve bundan dolayı tüketicilere ciddi boyutta vergi yükü mevzubahis olacak. Bu mekanizmanın faydası mevzusu ile alakalı neler söylenebilir?

-Türkiye ve etraf için yararlı olacak. Daha azca karbondioksit üreten bir ülke haline geleceğiz. Paris Anlaşması’na hızlıca uyan bir ülke olacağız. Türkiye, bu işten bir halde faydalanacak. Ama bunun için hazır hale gelmemiz gerekiyor.

YENİ VERGİ VAR MI?

Hazine ve Maliye Bakanlığı, KAV’la alakalı çalışmalarını sürdürüyor. Hazine ve Maliye kaynakları, bu sene ek ya da yeni bir verginin mevzubahis olmadığını belirtiyor.

Ancak vatandaşlar, 2024 yılında, bilhassa de 31 Mart mahalli seçimleri sonra ağır vergi yüküyle yüz yüze duracak gibi görünüyor.