Lale Devri ressamı Vanmour’un Osmanlı tabloları, Hollanda’nın en büyük müzesinde sergileniyor

Osmanlı’nın Lale Devrindeki diplomatik ve toplumsal hayatını çizen ressam Jean Baptiste Vanmour’a ait 65 tablo, Hollanda’nın en büyük sanat ve zamanı eser koleksiyonlarına ev sahipliği yapan Rijks Müzesi’nde sergileniyor.

Amsterdam Rijks Müzesi Kıdemli Kuratörü Eveline Sint Nicholas, Vanmour’un hikayesini, Osmanlı dönemini resmettiği tablolara dair bilgileri ve eserlerin müzedeki öteki koleksiyonlar açısından önemini AA muhabirine anlattı.

Hollanda’nın en büyük sanat ve zamanı eser koleksiyonlarına ev sahipliği yapan Rijks Müzesi’nde tarih bölümünde çalışan Sint Nicolaas, Vanmour’un Osmanlı tablolarını, Lale Devri’nde Hollanda Büyükelçisi olarak vazife yapan Cornelis Calkoen’in himayesine bulunmuş olduğu sırada çizdiğini belirtti.

Osmanlı’nın dış ilişkiler ve siyaset dünyasını resmetti

Sint Nicolaas, “Vanmour, Lale Devri Osmanlısı’nın dış ilişkiler ve siyaset dünyasının yanı sıra o zamanın toplumsal ve kültürel yaşamına dair portreleri de bize sunuyor.” dedi.

Vanmour’a ait 65 Osmanlı tablosunun Rijks Müzesi’nde sergilendiğini belirten Sint Nicolaas, sufilerin devran halini resmettiği tablosu ve derviş portresi eserleriyle Vanmour’un o günün manevi dünyasını bize aktardığını belirtti.

Hollandalı Büyükelçi Calkoen’in, Sultan 3. Ahmet’e emniyet mektubunu taktim etmek suretiyle huzura çıkacağı merasimi Vanmour’dan resmetmesini istediğini özetleyen Sint Nicolaas, “14 Eylül 1727’de Calkoen, beraberindeki Hollandalı heyetle Sultan 3. Ahmet’in huzuruna çıktı. Vanmour, bu merasimin değişik aşamalarını 3 ayrı tabloda resmetti. Bunlar koleksiyonun kalbinde bulunan eserler.” diye konuştu.

Vanmour’dan, katılmış olduğu toplantıları resmetmesini isteyen öteki büyükelçiler de bulunduğunu dile getiren Sint Nicolaas, bunlardan yalnızca 1727-1744 yılları aralığında İstanbul’da Hollanda büyükelçisi olarak bulunan Calkoen’in elindeki 65 tablonun müzede sergilenmesinin oldukça hususi bir vaziyet bulunduğunu kaydetti.

Sint Nicolaas, koleksiyonda Osmanlı’nın Lale Devri’ndeki toplumsal ve siyasal hayatın mühim kişilerinin portrelerinin yer aldığını ve bunlar içinde kadıların, dervişlerin, denizcilerin, haremağalarının, Patrona Halil’in, Sultan 3. Ahmet’in, Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın ve Sultan 1. Mahmut’un alaka çektiğini anlatım etti.

Vanmour’un alaka cazibeli öteki eserleri içinde 4 sene 4 ay 4 gününü dolduran evlatların okula başlamalarını özetleyen amin alayı, gayrimüslimlerin eğlenceleri, Yunan düğünü ve Osmanlı İstanbul’unu resmettiği tabloların öne çıktığını aktaran Sint Nicolaas, “Vanmour, zamanın İngiliz Büyükelçisi’nin eşiyle olan yakınlığı vasıtası ile yalnızca kadınların bulunmuş olduğu etkinliklerin tasvirini alarak, içeride neler bulunduğunu ve insanların ne yaptığını dinleyerek bizzat bulunamadığı yerlerin tablolarını da çizdi.” ifadelerini kullandı.

Sint Nicolaas, Vanmour’un Osmanlıdaki giysilere hususi alaka gösterdiğine ve koleksiyonda muhtelif meslek kollarından 32 kişinin giyim portresinin bulunduğuna dikkati çekti.

Vanmour’un bugün Fransa sınırlarında bulunan Valencienne şehrinde dünyaya gelen bir Felemenk bulunduğunu özetleyen Nicolaas, Vanmour’un 1699’da, İstanbul’a Fransız Büyükelçisi Charles de Ferriol ile hemen hemen 28 yaşlarındayken geldiğini ve Ferriol için birden fazla giyim portresi çizdiğini kaydetti.

Feriol’un İstanbul’daki görevinin kısa sürmesine karşın Vanmour’un İstanbul’dan ayrılmadığını aktaran Sint Nicolaas, Vanmour’un sonradan gelen büyükelçilere tablolar çizerek İstanbul’daki hayatını sürdürdüğünü söyledi.

“Calkoen tablolarına oldukça düşkündü”

Sint Nicolaas, “Calkoen tablolarına oldukça düşkündü. Evli değildi ve çocukları bulunmuyordu. Bu sebeple tabloların bir arada tutulup korunması için ailesine gönderilmesini ve şayet onlar da istemezse Hollanda’nın Doğu Akdeniz bölgesindeki tecim faaliyetlerini düzenleyen Amsterdam Levant Ticaret Direktörlüğüne verilmesini istedi.” dedi.

Tabloların bu yolla ilkin İstanbul’dan Amsterdam Levant Ticaret Direktörlüğüne getirildiğini belirten Sint Nicolaas, “Fakat daha sonrasında Direktörlük kapatıldı ve tablolar 1902’de Hollanda devletine geçti. Bundan sonrasında da tablolar Rijks Müzesi’ne verildi ve 2013’ten bu yana Türk Odası ismi verilen bu salonda sergileniyor.” diye konuştu.

Tablolar diplomatik gelenekleri yansıtıyor

Vanmour’un tablolarının diplomatik gelenekleri yansıtması bakımından mühim bulunduğunu özetleyen Sint Nicolaas, “Türk Odası’ndaki tablolar 18. yüzyıla ait eserlerin bulunmuş olduğu bölümün bir parçası. Bu tablolar diplomatik geleneklerin görülmesi açısından oldukça enteresan ve müzeye gelenler o devre bu merasimlerin iyi mi yapıldığını görüyor.” dedi.

Sint Nicolaas, Hollanda ile Osmanlı arasındaki diplomatik ilişkilerin 1612 yılına dayandığını kaydederek, “Bu tarihte ilk Hollandalı elçi Cornelis Haga (1578–1654) İstanbul’a gitti. Bu tablolar bize Osmanlı ve Hollanda arasındaki kadim ekonomik ve diplomatik ilişkileri yansıtıyor.” diye konuştu.

Tabloların, iki ülke arasındaki kültürü yansıtmaları açısından paha biçilmez bulunduğunu vurgulayan Sint Nicolaas, “Bu koleksiyona haiz olmak oldukça hususi ve tablolar bize 18. yüzyıldaki Osmanlı toplumu ile ilgili düşünce veriyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Sint Nicolaas, 2003 senesinde Türk Odası’nın açıldığını ve Hollanda’da yaşayan Türklerin bundan oldukça memnun bulunduğunu aktardı.

Müzenin her sene birden fazla şahıs tarafınca ziyaret edildiğini dile getiren Sint Nicolaas, Türk araştırmacılar, tarihçiler ve burada yaşayan Türklerin yanı sıra, Yunus Emre Enstitüsü ve öteki kurumların da tabloları görmek suretiyle misafirlerini müzeye getirdiğini vurguladı.

Calkoen ailesiyle Ticaret Direktörlüğü arasındaki ilişki

Sint Nicolaas’ın Vanmour ve Osmanlı tablolarına dair hazırladığı, “Sultanın Huzuruna Çıkma” isimli Rijks Müzesi tarafınca basılan yayında, Hollandalı elçi Calkoen’in ailesinin Levant bölgesinde tecim yapmış olduğu ve İstanbul’daki rolü esnasında iki ülke arasındaki ticaretin gelişmesine büyük katkı sağlığı belirtiliyor.

Calkoen’in babasının Amsterdam Levant Ticaret Direktörlüğündeki 7 yöneticiden biri olduğu ve Calkoen’in maaşının bir kısmının Direktörlük tarafınca karşılandığı kaydedilen yayında, tabloların bu ilişkiler nedeniyle İstanbul’dan Direktörlüğe göndermiş olduğu ve bir süre Direktörlüğün duvarlarında asılı kalmış olduğu bilgisine yer veriliyor.