İsveç’in NATO üyeliği için sona gelindi mi?

Türkiye’de seçimlerin sonlanması ve yeni kabinenin göreve başlamasının sonrasında İsveç’in NATO üyeliğinin onaylanması için İttifak Ankara’dan beklentisini daha yüksek sesle dile getirmeye başlarken, hafta ortasında Ankara’da düzenlenecek olan üçlü görüşmede İsveç’in durumu hakkında daha net bir resmin çizilip çizilmeyeceği merakla bekleniyor.

Şubat 2022’de başlayan Rusya’nın Ukrayna işgalinin sonrasında çekince altında bulunduğunu belirten İsveç ve Finlandiya NATO’ya üye olmak için başvurmuştu.

Türkiye ile İsveç ve Finlandiya arasında NATO’nun da dahil olduğu inişli çıkışlı görüşmeler trafiğinin sonunda; Finlandiya’nın onaylanmasının sonrasında İsveç’in üyeliğinin de temmuz ayında Litvanya’daki zirveye yetiştirilmesi için NATO oldukça istekli. Ankara ise İsveç’in attığı adımların o kadar da kafi olmadığını ve “terörle mücadelede” daha fazla adım beklediklerini belirtiyor.

Finlandiya’nın üyeliği Nisan ayında onaylanmış, İsveç’in durumu ise seçim sonrasına bırakılmıştı.

11-12 Temmuz’da Vilnius’ta yapılacak NATO Zirvesi öncesinde İsveç’in üyelik durumunun ne olacağı Dışişleri Bakanlığı’na yeni atanan Hakan Fidan’ın alacağı ilk mühim kararlardan olacak.

Avrupa Atlantik ülkeleri Türkiye’nin onayı ile beraber İsveç’in bu yazları İttifak’a katılması konusu ile alakalı ihtiyatlı bir iyimserlik içerisinde iken, Ankara’nın son kararının ne olacağı merak ediliyor.

Ortak daimî mekanizma çarşamba toplanıyor

Türkiye, İsveç ve Finlandiya arasında NATO’nun Madrid’de 2022 Haziran ayında düzenlemiş olduğu zirvede açılan ortak daimî mekanizma dördüncü toplantısını 14 Haziran’da Ankara’da yapacak.

Toplantıda Türk heyetinin başkanlığını Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı olarak yeni atanan Büyükelçi Akif Çağatay Kılıç’ın yapacağı öğrenildi.

Bu toplantı öncesinde ise Türkiye’de seçimlerin sonlanması ve yeni kabinenin göreve başlaması ile beraber dış ilişkiler trafiği de hızlanmıştı. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın göreve başlaması sebebiyle düzenlenen törene katılan NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg 4 Haziran Pazar günü Erdoğan ile yeni Dışişleri Bakanı Fidan ve yeni Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler’in de katılması ile bir müzakere gerçekleştirdi.

Stoltenberg, bu görüşmenin sonrasında yapmış olduğu açıklamada tarafların 12 Haziran’da bir araya geleceğini duyururken, İsveç’in Türkiye’nin beklentilerini tümüyle karşıladığını açıkladı ve Vilnius zirvesi öncesinde İsveç’in üyeliğinin gelecek haftalarda onaylanması beklentisini bir kez daha dile getirdi.

Biden-Erdoğan görüşmesi

Öte taraftan seçimden sonra hızlanan dış ilişkiler trafiğinde Amerika Başkanı Joe Biden’ın Erdoğan’ı tebrik telefonunun sonrasında yapmış olduğu izahat dikkatleri çekti. Biden, Erdoğan’la yapmış olduğu tebrik hitabı için “Onunla konuştum ve tebrik ettim. F-16’larla alakalı hâl â bir şeyler yapmak istiyor. İsveç konusu ile alakalı anlaşmak istediğimizi söyledim” laflarını sarfetti.

Türkiye, 40 tane F-16 savaş uçağı ile 80’e yakın modernizasyon kiti almak için yapmış olduğu başvuruya ABD’den olur bekliyordu. Nisan ayında Finlandiya’nın üyeliğinin TBMM’de onaylanmasının sonrasında modernizasyon kiti satışına yeşil fer yakan ABD, F-16’lar için ise İsveç’in üyeliği arasında paralellik kuruyor.

Fidan’ın da göreve gelmesinin sonrasında İsveç Dışişleri Bakanı Tobias Billström ve Amerika Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile telefonla tek tek yapmış olduğu tebrik görüşmelerinde bu mevzu da gündemdeydi. Görüşmelere dair basına meydana getirilen açıklamada, Fidan’ın İsveçli bakana “terörle mücadele” konusu ile alakalı somut adımlar çağrısını yinelediği, Ankara’da yapılacak mekanizma toplantısından sonra tekrar temasa geçme kararını aldıkları belirtildi.

Fidan-Blinken görüşmesine dair ise oldukça ayrıntılı izahat yapılmazken, İsveç’in NATO üyeliği ve Türkiye’nin ABD’den almak istediği F-16’ların gündemde olduğu bildirildi.

Bu arada onayın verileceği TBMM hakkında takvim de daralıyor. Meclis’in Kurban Bayramı tatiline yani bu ay sonuna kadar çalışması öngörülürken, İsveç’in NATO üyeliğinin onayına dair tezkerenin ilk geleceği ve görüşüleceği yer olan Dışişleri Komisyonu’nun yeni üyeleri hemen hemen belirlenmedi.

İhtisas komisyonlarının üyelerinin Genel Kurul’da salı ve çarşamba günleri belirlenmesi beklenirken, komisyonlar daha sonra en yaşlı üye başkanlığında toplanarak kendi içerisinde başkan, başkanvekili, yazman üye ve sözcüden oluşan başkanlık divanını seçecek ve çalışmalarına başlayacak. Bu kapsamda Dışişleri Komisyonu’nun da bu hafta şekillenmesi beklenirken, Cumhur İttifakı’nın çoğunluğu elde tutmasına net gözle bakılıyor.

Ortak mekanizma toplantısında Madrid’de mutabık kalınan adımlarda ne durumda olunduğuna dair bir değerlendirme yapılacak. İsveç’in Türkiye’nin isteği doğrultusunda hazırladığı yeni terörle savaşım yasası 1 Haziran’da yürürlüğe girmişti. Bu yasa ile İsveç’te ilk kez bir şahıs “PKK’ya finansman sağlamaya girişim etmek” ile suçlanmıştı.

İsveç geçtiğimiz günlerde de ilk kez bir sınır dışı sonucu vermişti. İsveç Yüksek Mahkemesi, 35 yaşındaki bir kişinin Türkiye’ye iade edilmesini onaylamıştı. Ancak hükümete yakın gazeteler Türkiye’ye iadesi kararlaştırılan kişinin PKK ile bağlantısı olduğundan değil, aslında uyuşturucu kaçakçılığından yargılandığını yazmıştı.

Bu arada 4 Haziran’da terör örgütü PKK sempatizanlarının İsveç’te gösteri düzenlemesine izin verilmesi de hükümete yakın medya organlarında eleştirilmişti.

Süreçte neler yaşandı?

Ankara, iki ülkenin 2022 yılının mayıs ayındaki başvurusunun sonrasında onay için birtakım taleplerde bulunurken, Madrid’de o senenin haziran ayında düzenlenen NATO toplantısında aday ülkeler ve Ankara arasında gerçekleşen üçlü görüşmeler ile Türkiye vetosunu “belli şartlar” karşılığında çekmişti.

Üç ülke arasında NATO zirvesi kapsamında 28 Haziran 2022’de imzalanan mutabakat zaptı ile İsveç ile Finlandiya’nın “terörle savaşım konusu ile alakalı Türkiye ile iş birliğini artırmaları” “başta PKK olmak suretiyle terörle ilişkilendirilen Türkiye kökenli örgütlerin birçok faaliyetlerini engellemeleri” ve “Türkiye’nin ‘terör suçlusu’ olarak isim isim verdiği kişileri iade etmeleri” gerekiyordu. Buna bu arada Türkiye’ye uygulanan tabanca ambargosunun da kaldırılması öngörüldü.

Bu kapsamda ilaveten Türkiye, İsveç ve Finlandiya arasında üçlü bir mekanizma kuruldu. Zaman içerisinde bu mekanizmada birtakım gelişmeler kaydedildi ve Türkiye’nin rahatsız olduğu birtakım alanlarda İsveç verdiği laflar doğrultusunda birtakım adımları gerçekleştirdi.

Bu çerçevede İsveç, “terörle mücadelede emniyet güçlerinin alanını daha da açmak için” anayasada değişikliğe giderken, 1 Ocak 2023’de yürürlüğe giren bu anayasa değişikliklerinin sonrasında “terörle mücadeleyi ilgilendiren” yasalarda ahenk çalışması yaptı.

Ancak bu adımlar Ankara için oldukça tatminkar olmadı. Türkiye taleplerinin Finlandiya tarafınca karşınladığını, İsveç’in adımlarının ise kifayetsiz kaldığını savundu.

Bu senenin başlarında ocak ayında İslam ve göç karşıtı aşırı sağcı Sıkı Yön partisinin lideri Rasmus Paludan‘ın Türkiye’nin İsveç’teki büyükelçilik binası önünde Kur’an-ı Kerim yakması ise Ankara tarafınca sert tepkiyle karşılandı. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan o günlerde yapmış olduğu açıklamada “İsveç bizlerden NATO desteği beklemesin” derken, üçlü mekanizma bir müddet askıya alındı.

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinde internasyonal toplumun dayanışması sürece müspet katkı sağlarken, üçlü müzakerelerin tekrar başlamış olacağı açıklaması Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu tarafınca Amerika Dışişleri Bakanı Antony Blinken’ın 20 Şubat’taki Ankara ziyareti esnasında yapıldı.

Böylelikle kısa bir müddet askıya alınan ortak üçlü mekanizma üçüncü toplantısını 9 Mart’ta Brüksel’deki NATO karargahında düzenledi.

Bu arada İsveç son olarak Cuma günü açıklamış olduğu kararla topraklarını NATO birliklerine İttifak’a tam üye olmadan da açacağını duyurdu. Rusya’nın Kırım’ işgaliyle beraber 2004 yılından itibaren NATO ile ilişkilerini daha yakın bir zemine taşıyan İsveç, 2022 Ukrayna işgali ile beraber 200 senelik bağlantısızlık politikasını terk etme sonucu alarak üyelik için başvurmuştu.