Gabon’un çocuk futbolcuları nasıl istismar edildi?

Futbolun idare kadroları, Gabon‘da genç cinsel istismar mağdurlarını korumada başarısız oldukları suçlamalarıyla karşı karşıya. BBC Africa Eye, otuz senedir bu sporun her kademesini salgın eden bir ağdan bahseden 30’dan fazla adabı muaşeret tanığıyla konuştu.

Uyarı: Bu yazı birtakım okuyucuların rahatsız edici bulabileceği teferruat içermektedir

Orta Afrika ülkesi Gabon‘da cinsel istismar iddiaları 1990’lı yılların başına kadar uzanıyor.

İsminin gizli kalmasını isteyen bir mağdur, gençliğinde, 17 yaş altı futbol kampında başına gelenleri anlattı. Kendisinin ve en yakın arkadaşının gece yarısı uyandırılıp çıplak erkeklerle dolu kırmızı ışıklı bir odaya götürüldüğünü söyledi.

“Bana ve arkadaşıma dokunmaya başladılar, anlamadım. Dua etmeye başladım. Dışarı çıkmak istedim fakat kapı kilitliydi. Beni yakalayıp yere attılar. İki emniyet görevlisi vardı. Hazırlıklı gibiydiler” dedi.

“Arkadaşıma saldırı etmeye başladıklarını gördüm. Gözlerinin içerisine baktım, o da sanki ‘İstediklerini yapalım da kurtulalım’ der gibi bana baktı. Ağladım, bağırdım, bağırdım ve bağırdım.

“Bana tekrar katiyen seçmeleri geçemeyeceğimi ve olanları rastgele birine anlatırsam ailemin öldürüleceğini söylediler.”

Bir daha Gabon için oynamadı.

BBC Africa Eye, uzun yıllardan beri olup bitenler konusu ile alakalı yetkilileri uyarmak için muhtelif girişimlerde bulunulduğunu öğrendi.

2019’da eski Gabon milli ekibi oyuncusu Parfait Ndong, kendi akademisi Jardin de futbol au Gabon’u oluşturmak için ülkesine döndü. Gabon adına 45 kez forma giyen ve Avrupa’da görkemli bir futbol kariyerine haiz olan Parfait Ndong, Gabon futbolunda muteber bir isim. Durumu öğrenince yetkililere haber verdiğini söylüyor.

BBC’ye “Yapabileceğim her şeyi yaptım” dedi ve lig başkanı, Fegafoot olarak malum milli futbol federasyonunun başkanı ve zamanın spor bakanıyla görüştüğünü ekledi.

Bu çabaların göz ardı edilmesinin sonrasında mahalli medyaya yöneldiğini söyledi: “Kimse söyleyeceklerimi duymak istemedi.”

Dört antrenör, İngiltere’deki Guardian gazetesi Aralık 2021’de taciz haberlerini duyurana kadar tutuklanmamıştı. Bu kişilerden üçü halen cezaevinde.

En rahatsız edici iddiaların merkezinde, “Capello” olarak malum Patrick Assoumou Eyi vardı. Onlarca yıl, Gabon milli gençlik takımlarının baş antrenörlüğünü yaptı. En önemlisi, Capello‘nun gençlik takımlarında Gabon adına kimin oynayacağına karar verme yetkisi vardı.

Ndong, “Temelde bir Tanrı konumundaydı zira hepimiz onu ilahlaştırıyordu. Eğitim merkezlerinden, akademilerden görevli olanlar…” dedi.

Aralık 2021’de FIFA’nın bağımsız ahlaki kurulu, Capello‘nun işlediği iddia edilen cinsel istismar raporlarına dair ön tahkîkat işlemlerini başlattı ve onu futbolla alakalı bütün faaliyetlerden uzaklaştırdı. Bu tahkîkat Fegafoot’un yeni kurulan ahlaki komitesi tarafınca yürütüldü ve Mayıs 2022’de FIFA’nın tahkîkat komisyonu ön soruşturmayı resmileştirdi.

Profesyonel futbolculara yönelik küresel sendika olan Fifpro’nun kıdemli hukuk müşaviri Loïc Alves’e göre, Fegafoot’un başlarda soruşturmayı yönetmesine izin vermek “her düzeyde bir menfaat çatışması” teşkil ediyordu.

“Bir mağdur kendisini istismar eden kuruma iyi mi güvenebilir?” diye sordu.

Capello, genç oyunculara saldırı etme ve onları istismar etmek için manipüle etme suçlamalarını kabul etti ve cezası açıklanıncaya kadar cezaevinde kalmaya devam edecek. Tutuklanan öteki antrenörler ise kendilerine yöneltilen iddiaları reddediyor.

Bu durumdan hangi yetkililerin ne vakit haberdar olduğu konusu ile alakalı sorular gündeme geldi.

Kimliğini güvenliğini sağlamak için adı değiştirilen Alexis, Gabon’da altyapıda yükselerek Avrupa’da forma giydi. BBC’ye açıkça konuşabilmesinin tek sebebinin artık ülkede olmaması olduğunu söyledi. Halen ülkede yaşasaydı, yaşamının tehlikeye gireceğini söyledi.

“Yani Capello‘yu tutukladılar fakat ne zamandan beri biliyorlardı ve ne zamandan beri bu hususta hiç bir şey yapmadılar? (Soruşturmada) en alt ölçüde durdular. En üst seviyeye kadar gidiyor fakat örtbas etmek için her şeyi yapacaklar. Capello bir günah keçisi. Tepedekilerin kellelerinin uçurulması gerekiyor.”

Julien ismini vereceğimiz bir öteki futbolcu da BBC’ye kendisinin de 14 yaşından itibaren istismara uğradığını söyledi. Birkaç sene Gabon milli takımında forma giydi ve istismara uğrayan çocuk sayısını hesaplamanın zor olduğuna inanıyor.

“Kaç koçun adam çocuklara tacizde olduğunu bilmem fakat bir an için yalnızca Capello’ya bakalım. En iyi bilineni o ve bunu son 25-30 senedir yapıyor. Her sene bir ihtimal daha fazlasına fakat minimum 50 çocuğa erişimi vardı” dedi.

“Şimdi bu ağa kaç kişinin dahil olduğunu düşünelim. Binlerce adam çocuktan bahsediyoruz.”

Fegafoot şefi Pierre-Alain Mounguengui, çekilme çağrılarına karşın görevde kaldı ve Nisan 2022’de tekrar seçildi.

Alves, açığa katılması gerektiğine inanıyor: “Örtbas iddiasının ciddiyeti, seçimlere gitmeden ilkin kendiliğinden uzaklaştırmayı, geçici uzaklaştırmayı bununla beraber getirmeliydi.”

Fegafoot’un başkanı olarak Mounguengui’nin ya neler olduğunu bilmediği için kifayetsiz olarak değerlendirilebileceğini ya da uzun yıllardan beri bildirilen istismarı örtbas etmekten suçlu görülebileceğini söyledi.

Mounguengui, tekrar seçilmesinden üç hafta sonra tutuklandı ve “pedofili suçlarını bildirmemekle” suçlandı. Capello’nun aksine FIFA onu açığa almadı ve Fegafoot’u hapishaneden yönetmeye devam etti.

FIFA’nın çocuk koruma politikası şu şekilde diyor: “Harici bir tahkîkat devam ederken bir personelin görevden uzaklaştırılması standart tatbik olmalıdır.”

2014 senesinde ülkenin ilk ustalaşmış futbolcular sendikasını kuran eski Gabon milli ekibi oyuncusu Rémy Ebanega, Ndong gibi Gabon futbolunda açıkça konuşabileceğini hisseden azca sayıdaki isimden biri. Kendisi istismara uğramadı fakat istismara uğrayan birkaç arkadaşının olduğunu söyledi.

“Yerel mahkemeler federasyon başkanını hapse attı ve FIFA hiç bir şey yapmadı. Capello’da olduğu gibi soruşturmalar devam ederken niçin o da açığa alınmadı?” dedi.

“Hapishanedeyken federasyonu yönetmeye devam etti. Bunun öteki bir olabildiğini sanmıyorum.”

Mayıs 2022’de FIFA, Capello’yu, öteki iki yöntem direktörü ve futbol ligi başkanını resmi olarak uzaklaştırdı, fakat Mounguengui’ye yaptırım uygulamadı.

Bu arada Afrika Futbol Konfederasyonu (Caf), Mounguengui’nin suçlu olduğu kanıtlanana kadar masum olduğunu ifade etti ve Nisan 2022’de Gabon’un o zamanki Spor Bakanı Franck Nguema’ya tutukluluğunu sorgulayan bir mektup yazdı. Caf Başkanı Patrice Motsepe dört ay sonra Fegafoot başkanını hapiste ziyaret etti.

Neredeyse altı ay hapis yattıktan sonra Mounguengui şartlı tahliye edildi. Üç hafta sonra Katar’da düzenlenen FIFA 2022 Dünya Kupası’nın açılışında Caf başkanına sarılırken fotoğraflandı.

Ebanega’ya göre, Fifa Direktörü Gianni Infantino’nun Katar’a daveti, futbolun hayattaki idare kademesinin Fegafoot’un performansından memnun olduğunu gösterdi: “Takdir edilecek iş bu mudur? Federasyonun cinsel istismara karşı harekete geçmemesi mi?”

Üç ay ilkin Mounguengui, Caf’in idare heyeti üyesi olarak en üst kademelere tekrar seçildi. Geçen hafta, Afrika Uluslar Kupası’nın ev sahipliği duyurusu için Kahire’de Caf yöneticileriyle beraber fotoğraflandı.

İddiaların internasyonal medyada yer almasının üstünden aşağı yukarı iki sene geçmesine karşın Fegafoot’un çoğu üst seviye adı hâlâ görevde.

Ebanega, “Sistemin devam edebildiğine ve hâlâ devam edebileceğine inanıyorum zira hiç bir şey değişmedi” dedi.

BBC’ye konuşan çoğu kişi, istismar iddialarıyla alakalı olarak evlatların hâlâ risk altında olduğuna dair reel bir korku yaşıyor.

Julien, “İstismarın hâlâ devam ettiğine ikna olmuş durumdayım” dedi.

BBC Africa Eye’ın belgeselindeki iddiaları Fegafoot, Caf ve Fifa’ya sorduk. Tüm taraflar, çoğu çocuk istismarını olası olan en kuvvetli ifadelerle kınadı.

Fegafoot ve Mounguengui, kendilerine yöneltilen bütün suçlamaları reddettiler ve Gabon futbolunda rastgele bir cinsel istismar iddiası kamuoyunda duyulur duyulmaz lüzumlu önlemlerin alındığını söylediler.

Fegafoot ahlaki kurulunun Aralık 2021’de yürüttüğü soruşturmaya, federasyonun düzenlemelerine makul olarak kurulduğu için tenkit yöneltmeyi doğru bulmadıklarını söylediler.

Fifa ve Caf, kendilerine yöneltilen bütün suçlamaları reddetti ve Mayıs 2022’de resmiyet kazandırılan FIFA soruşturmasının halen devam ettiğini söyledi.

Her iki kurum da bütün soruşturmalarının FIFA Etik Kuralları, Spor Tahkim Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve İsviçre yasalarının gerektirdiği şartlara makul olarak yürütüldüğünü vurguladı.

Caf, Motsepe’nin, kurumun cinsel istismara karşı sıfır toleransını vurgulamak ve tahkîkat makamlarına yardımcı vermek için Gabon’u ziyaret ettiğini söyledi.

Ayrıca Motsepe Mounguengui’yi selamladığında, Mounguengui’nin Dünya Kupası’nda konuk olduğu ve kendisine karşı rastgele bir suçlamanın bulunmadığı belirtildi.

Geçen ayki darbenin sonrasında artık spor bakanlığı görevinde olmayan Nguema, cinsel istismar iddiaları kamuya açıklanmadan ilkin bilgisi olduğu iddialarını şiddetle reddetti.