Afete ‘tek çatı’ ve ‘üst kurul’ önerisi

Önder Yılmaz – Türkiye’yi sarsan ve 50 bini aşkın kişinin öldüğü 6 Şubat depremlerinin sonrasında 14 Mart itibarıyla çalışmalarına başlayan TBMM Deprem Araştırma Komisyonu, seçimler sebebiyle jet hızıyla raporunu hazırladı. Komisyon raporunda, “Geçmişte yaşanmış olan afetler, ülkemizin afetlere hazır olmadığını, müdahale ve iyileştirme aşamalarında da kifayetsiz kaldığını göstermiştir. Bu zafiyetler ülkemizin afet yönetimi uygulamalarında dünyanın gerisinde kaldığını, lüzumlu güncellemelerin yapılmadığını göstermiştir. Kurumlararası ahenk sağlanamamakta, hatta birtakım çalışmalardan alakalı birimlerin haberinin dahi olmadığı ortaya çıkmıştır. Hazırlanan birtakım raporların tozlu raflarda kalmış olduğu müşahade edilmiştir” dendi. Milliyet’in ulaşmış olduğu 6 bölümden oluşan 926 sayfalık raporda, kısacası şu belirleme ve öneriler yer aldı:

‘AFAD güçlendirilmeli’

Güçlü koordinasyon için illerde vali başkanlığında, belediyelerin ve STK’ların da içerisinde olduğu bir “üst kurul” oluşturulmalı. Teknik detayları hazırlayarak raporlaması için Cumhurbaşkanlığı genelgesi çıkarılmalı.

AFAD’ın sahada daha faal olması için bütün yetkileri en alt müdür seviyesine kadar dağıtılmalı.

Geçici barınma alanları daha önceden belirlenmeli, sel/su basan alanlar seçilmemeli.

Her bakanlıkta Afet ve Acil Durum Yönetimi Dairesi Başkanlığı kurulmalı.

İletişimin kesilmemesi için Jandarma Entegre Muhabere Bilgi Sistemi kurumlarca kullanılmalı.

Elektrik ve tabii gaz gibi enerji hatları afetlere yönelik performans testinden geçirilmeli.

Çatı olacak yeni Afetler Kanunu hazırlanmalı. Yeni bir İmar Kanunu, Yapı Üretim ve Denetim Kanunu, Kentsel Dönüşüm ve Yenileme Kanunu, Fay Kanunu, Afet Risk Azaltma Kanunu, Diri Fay Haritası Yönetmeliği hemen çıkarılmalı ve devamlı güncellenmeli.

AFAD daha kuvvetli yapıya kavuşmalı. Afet, Acil Durum ve İklim Değişikliği Bakanlığı kurulmalı

Büyükşehir ve il belediyelerinde Afet ve Risk Azaltma Daire Başkanlığı oluşturulmalı.

Dönüşüm mahkemeleri

Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü, “Kentsel Dönüşüm Başkanlığı”na dönüştürülmeli.

Hızlı risk tarama şekilleri hemen güncellenmeli.

Binaların 5 yılda bir periyodik muayenesine yönelik mevzuat hazırlanmalı.

Kentsel dönüşüm işlemlerinde oluşturulan davaların süratli karara bağlanması için hususi uzmanlık mahkemeleri kurulmalı.

Parsel bazında kentsel dönüşüm yerine ada esaslı dönüşüme geçilmeli, dönüşümü güçlendirmeye yenelik yardımcı ve teşvikler sağlanmalı.

Bina tamamlama sigortasının kapsamı, şartları ve tatbik esasları belilenmeli.

Riskli yapı tespitinde kilitli kapıların kanun diretmesiyle açtırılması için düzenleme yapılmalı.

Müteahhitler Odası

Sektörün disipline edilmesi için Müteahhitler Odası kurulmalı.

Afet sigortası kapsamı genişletilerek yaygınlaştırılmalı. Deprem Fonu oluşturulmalı. 

Yapı kontrolü sıkı yapılmalı, makul olmayan yapıları yapanlara ve bunlara izin verenlere cezai yaptırım arttırılmalı. İmar Kanunu’ya uymayanların cezaları ağırlaştırılmalı.

Kaçak yapıların yıkımı için seri yargılama yapılmasına yönelik düzenleme çıkarılmalı.

İtfaiye ve madenciler

Arama ve kurtarma faaliyetlerinde belediyelere itfaiye ile beraber takım kurma sorumluluğu, bedelli askerlik yapanlara arama kurturma eğitimi verilmeli.

Madenciler arama kurtarma faaliyetlerinde direkt olarak vazife almalı.

Afetlere yönelik erken uyarı sistemleri acilen inşa edilmeli.

Afete hazır yerleşim bölgeleri oluşturulmalı.

İstanbul’a öncelik

Hızlı tarama yöntemiyle önceliklendirme yapılarak yapı envanteri oluşturulmalı. Önceliklendirme çalışmalarına başta İstanbul olmak suretiyle zelzele riskinin yüksek olduğu fay hatları üzerindeki, nüfusun ve endüstri kuruluşlarının yoğun olduğu illerden başlanmalı.

Bina periyodik muayenelerinde şartları sağlamayan yapılar ya güçlendirilmeli ya da hemen yıkılmalı.