KDK’den görme engellilerin noter işlemlerinde “iki tanık zorunluluğuna son verilsin” tavsiyesi Açıklaması

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), görme engellilerin “noter işlemlerinde iki şahit bulundurması zorunluluğu”na dair meydana getirilen başvuruda, Adalet Bakanlığı ve Türkiye Noterler Birliğine programa son verilmesi yönünde tavsiyede bulunulmasını kararlaştırdı.

2022’de bir yakınına vekalet vermek üzere notere giden görme engelli bir kişiye, işlemleri için şahit bulundurmasının mecburi olduğu, aksi halde işlemlerini yapamayacağı bildirildi. İşlemlerini kendi yapabileceğini, vasi ihtiyacı olmadığını belirten görme engelli kişi, daha ilkin de benzer durumlarla yüz yüze kaldığını belirterek, KDK’ye başvuruda bulundu.

Başvuruyu alan KDK, alakalı kurumlardan görüş isteğinde bulunarak yapmış olduğu değerlendirme sonucu, Adalet Bakanlığı ile Türkiye Noterler Birliğine “tanık bulundurma zorunluluğu” uygulamasına son verilmesi ve mevzuyla alakalı çabalama yapılarak, kamuoyunun bilgilendirilmesi yönünde öneri sonucu verilmesini kararlaştırdı.

Kararın gerekçesinden

KDK’nin kararında, Türkiye’nin taraf olduğu internasyonal sözleşmeler, anayasa ve kanunlar kapsamında, ayrımcılığın yasak olduğu, bu yönde yasal güvencelerin bulunmuş olduğu bildirildi.

Noterlik Kanunu’nda görme engelli bireylerin istek etmeleri durumunda işlemlerini iki şahit huzurunda yapabileceğinin düzenlenmiş olduğu aktarılan kararda, daha sonrasında çıkarılan talimatname kapsamında ise düzenleme yapılması gereksinim duyulan (vasiyet, taşınmaz satış vaadi gibi) işlemlerde iki şahit bulundurulmasının mecburi kılındığı anlatım edildi.

Genelge ile getirilen bu zorunluluğa ilişkin, “Noterlik Kanunu’na aykırı ya da bunu değiştirici nitelikteki hükümlerinin düzgüsel hiyerarşisine aykırılık teşkil etmiş olduğu ve hukuka müsait olmadığı değerlendirilmektedir.” değerlendirmesine yer verilen kararda, “Engelsiz Adalet Çalıştayı”nda da görme ve işitme engellilerin noterlik işlemlerindeki karşılaştıkları bu durumun konuşulduğu kaydedildi.

Gelişen teknolojiyle engelli bireylerin sosyal yaşama katılımının yaygınlaştığı, görme engelli bireyin rastgele bir belgeyi kişilerin yardımına gerek kalmadan okuyup inceleyebildiği anlatılan kararda, noter işlemlerinde iki şahit zorunluluğu istenmesinin de ayrımcı tasarruf olduğu anlatım edildi.

Görme engelli bireylerin fiilen okuma yazma imkânına haiz olmamasının prosedür yaptıkları mazbata içeriğine vakıf olamaması sonucunu doğurmayacağına işaret edilen KDK kararında, şunlar yer aldı:

“Görme engelli bireylerin değişik muameleye doğal olarak tutulması ile eşitlik ilkesine aykırılık teşkil eden ve ayrımcılık yasağının ihlali niteliği taşıyan programa çabuk olarak son verilmesi, bu yöndeki yöntem çalışmaların müsait müddette tamamlanması ve çalışmaların muayyen bir uygulama dahilinde kamuoyu ile paylaşılmak üzere tamamlanması yönünde Adalet Bakanlığına ve Türkiye Noterler Birliğine tavsiyede bulunulmasına karar verildi.”