Kosova-Sırbistan ilişkilerinde kritik gün

Kosova Başbakanı Albin Kurti ile Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, iki ülke arasındaki ilişkileri yeni boyuta taşıması beklenen, kamuoyunda Fransız-Alman Planı olarak malum öneriyi değerlendirmek suretiyle bugün Brüksel’de görüşecek.

ABD ile AB’nin bütün üyelerince desteklenen plan, taraflara görüşme edemeyecekleri “kabul et ya da terk et” formatında sunuldu. Liderler, planı prensipte kabul ettiklerini bildirmelerinin sonrasında Brüksel’e çağrı edildi.

Görüşmede, tarafların planla alakalı yol haritası oluşturması ve hangi maddelerin uygulanmasına öncelik verileceğini belirlemesi bekleniyor.

Fransız-Alman Planı ve ülkelerin “kırmızı çizgileri”

Medyaya sızan bilgiye göre, plan, Kosova’nın, sıklıkla Sırpların yaşamış olduğu belediyelerde Sırp Belediyeler Birliği kurulmasına izin vermesini öngörüyor.

Kosova’da Sırp Belediyeler Birliği kurulmasına dair anlaşma, AB’nin arabuluculuğunda Kosova ile Sırbistan içinde 2013 senesinde imzalanmış fakat birkaç maddesi Kosova anayasasına makul olmaması sebebiyle programa konulamamıştı.

Sırbistan’dan da Kosova’nın toprak bütünlüğüne hürmet göstermesi, Kosova Cumhuriyeti ibareli resmi belgeleri tanıması ve internasyonal kuruluşlara üye bulunmasına izin vermesi istek ediliyor.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucic, Sırp Belediyeler Birliği kurulmadan bir anlaşmaya imza atmayacağını söylüyor. Kosova Başbakanı Kurti de ülkesinde Sırbistan’ın istediği şartlarda “tek etnili” bir birliğin kabul edilemez bulunduğunu belirtiyor.

Almanya, Fransa ve İtalya liderlerinden ortak mektup

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Almanya Başbakanı Olaf Scholz ve İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Brüksel’deki kritik görüşmeden 1 gün önce, Kosova ile Sırbistan liderlerine mektup gönderdi.

Avrupalı liderlerin Kurti’ye gönderdiği, Kosova Başbakanlığının basınla paylaşmış olduğu mektupta, liderlerin, anlaşmanın imzalanması ve düşünülen yazının temelinde programa konulmasının acele gereksinim olduğuna inandıkları bildirildi.

Mektupta, “Anlaşmanın süratli şekilde sonuçlandırılması ve uygulanması için yapıcı şekilde gayret gösterme konusu ile alakalı şahsi liderliğinize oldukça güveniyoruz. Bunun vatandaşlarınızın genel yararı, bölgenin barışçıl ve müreffeh gelişimi ve ülkenizin Avrupa perspektifini geliştirmesi için oldukça mühim olduğuna inanıyoruz.” ifadelerine yer verildi.

Ayrıca mektupta Sırp Belediyeler Birliği dahil diyalogda tarafların üstlendiği yükümlülükleri yerine getirmeleri istek edildi.

Avrupalı liderlerin Sırbistan Cumhurbaşkanı Vucic’e gönderilmiş olduğu mektup ise basınla paylaşılmadı.

Öte taraftan Sırbistan Cumhurbaşkanlığından meydana getirilen yazılı açıklamada, pazar günü Cumhurbaşkanı Vucic’in Kosova ile süren müzakerelerde Sırbistan’ın resmi konumu ile alakalı telefonda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı bilgilendirdiği anlatım edildi.

AB Temsilcisi Lajcak: “Planı görüşme etmek için bir neden ya da ihtimal görmüyoruz”

AB Belgrad-Priştine Diyaloğu Özel Temsilcisi Miroslav Lajcak, mevzuyla alakalı Kosova Devlet Televizyonu RTK’ye verdiği röportajda, Kosova’yı kendi hukuk sistemine aykırı bir şeyi kabul etmeye zorlamayacaklarını açıkladı.

Planın, iki ülkenin kırmızı çizgilerine saygılı bulunduğunu belirten Lajcak, “Plan görüşme edilmeyecek zira Avrupa Birliği tarafınca hazırlandı ve ilk eskiz taraflarla paylaşıldıktan sonrasında kendilerinden görüş alındı. Müzakere etmek için bir neden ya da ihtimal görmüyoruz.” ifadelerini kullandı.

Brüksel’de yapılacak görüşmeyi, 2. Dünya Savaşı esnasında bağlaşık kuvvetlerinin Nazi Almanyası’na karşı Normandiya’ya yapmış olduğu çıkarmaya atfen kullanılan “D-day”e benzeten Lajcak, “Öneride şu anda açıklayamayacağım daha çoğu şey var fakat liderler öneriyi kabul etmiş olduğu vakit kamuoyuna açıklanacak ve her iki taraf için de müspet şeyleri barındırıyor. Planı kabul ettiklerini resmi olarak beyan etmelerini bekliyoruz. Sözlü beyandan daha fazlası olacak.” diye konuştu.

İki ülke liderlerinin plan hakkındaki görüşleri

Kurti, Kosova’nın planı reddetmesi durumunda yaptırımlar ve AB ülkelerinin itimatını kaybetmekle yüz yüze kalabileceği uyarısında bulundu.

Kosova Başbakanı, müzakerelerin devamı için iyi bir temel olarak nitelendirdiği plan ile alakalı Kosova Meclisi’nde yapmış olduğu konuşmada, “Plan, 1972 Doğu-Batı Almanya anlaşması modeline ve devletler arası ilişkiler tarihinde vatandaşlığın fiilen (de-facto) tanınmasına dair öteki çoğu benzer modele, Japonya-Güney Kore anlaşması gibi modellere dayanıyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Vucic ise Brüksel’de yapılacak toplantının zor geçeceğini vurgulayarak, “Sırbistan, bölgede sulh ve istikrarı destekliyor. Bu bağlamda da bizlere sunulan önerileri değerlendireceğiz.” dedi.

Kosova-Sırbistan müzakereleri

AB, Kosova ile Sırbistan’ın Birliğe entegrasyon sürecinin ilerlemesi için iki ülke arasındaki problemleri giderebilecek nihai bir anlaşmaya varılmasını koşul koşuyor.

Kosova, 117 ülke tarafınca bağımsız devlet olarak tanınmasına rağmen, kuzeyinde süren etnik gerginlikler ve Birleşmiş Milletlere (BM) üye olamaması sebebiyle Avrupa’nın “donmuş ihtilaf” bölgelerinden biri olarak nitelendiriliyor.

Sırbistan, 2008’de tek taraflı bağımsızlığını duyuru eden Kosova’yı kendi toprağı olarak görüyor.

Belirli aralıklarla yüz yüze gelen Sırbistan ve Kosova, AB arabuluculuğunda 2011’de başlatılan Belgrad-Priştine Diyalog Süreci kapsamında ilişkilerin normalleşmesi ve nihayetinde iki ülkenin birbirini tanıması için ortak yol bulmaya çalışıyor.