Beklenen İstanbul depremi için muhtemel dört senaryo: ‘Yıkım maksimum olacak’

Kahramanmaraş depremleriyle beraber Türkiye’nin bir zelzele ülkesi olduğu gerçeği oldukça acı bir şeklide tekrar hatırlandı. Yaraların sarılmaya devam edilmiş olduğu bu günlerde gözler bir öteki kaygı mevzusu olan İstanbul depremine çevrildi.

Merkez üssü İstanbul olması beklenen depremin her an tahakkuk ihtimali yüzde 65 ila 70 içinde öngörülüyor. Deprem olmayan her sene bu riskin yüzde 2.5 arttığını kaydeden İstanbul Esenyurt Üniversitesi Öğretim Üyesi, Jeofizik Yüksek Mühendisi Mustafa Serhat Durmuş, üç sene içinde bu oranın yüzde 75’i bulacağını belirtti.

Büyüklüğünün ise 7.2 ila 7.6 aralığında olmasını beklediklerini söyleyen Durmuş, öngörülen A, B, C, D modeli zelzele senaryolarıyla alakalı şu analizini yaptı:

“A MODELİ

Gerçekleşmesi beklenen ilk senaryo A modelidir. Körfezde kırılmanın başlamış olacağı ve Marmara ortalarına kadar aşağı yukarı 119 kilometrelik bir kırılmanın olacağı ve bu kırılma neticesinde 7.5 büyüklüğünde bir zelzele olacağı öngörülüyor.

B MODELİ

Orta Marmara çukurunda bir kırılmanın yaşanacağı öngörülüyor. Yaklaşık 108 kilometrelik bir fay kırılması olacağı söyleniyor. Burada oluşacak zelzele 7.4 büyüklüğündedir.

C MODELİ

C modeli en fena senaryolardan biri olarak nitelendiriliyor. Bu modele göre; Körfezde başlamış olacak olan depremin Orta Marmara çukurunu tamamiyle kırıp, Marmara’nın sonuna kadar gideceğini gösteriyor. Burada 174 kilometrelik bir kırık meydana gelerek, 7.7’lik bir depremin meydana gelmesi bekleniyor. Bu senaryo ile İstanbul’un kıyı bölgesinde oldukça ciddi bir felaket oluşabileceği öngörülüyor.

D MODELİ

D modeli en optimist senaryo olarak değerlendiriliyor. Bu zelzele senaryosuna göre yalnızca Körfez’de kırık meydana geleceği, 37 kilometrelik bir kırık olacağı ve bunun da 6.9 büyüklüğünde bir zelzele meydana getireceği öngörülüyor. Bu senaryoda yıkımın diğerlerine oranla en az düzeyde olacağı düşünülüyor.”

“B MODELİ DEPREM SENARYOSU İHTİMALİ ÜZERİNE DURULUYOR, 108 KİLOMETRELİK FAY KIRILACAK”

İstanbul’da B modeli zelzele senaristliğinin gerçekleşeceğini düşündüğünü belirten Durmuş, olası bu depremin İstanbul kıyı şeridinde mühim oranda felaket oluşturacağını kaydetti. Bu kırığın kent merkezine olan uzaklığının 20 kilometre olacağını belirten Durmuş, “Orta Marmara çukurunda bir kilitlenme bulunduğunu ve o bölgede oldukça fazla zelzele olmadığını görüyoruz. Enerji birikimi de orada. Eğer bu nokta bir kırılma olursa, 108 kilometrelik fay topyekün kırılacaktır. Buradaki 7.4 büyüklüğündeki depremden çıkan enerji 1999 depremindeki gibi olmayacak. Çünkü 1999 depremi İstanbul kent merkezine 200 kilometre mesafedeydi. Bu beklenen depremde ise 20 kilometredir. Bu nedenle oluşacak hasar ve felaket en oldukça olacaktır” diye konuştu.

RİSKLİ İLÇELER SIRALANDI

B modeli depremin tesirinin en yüksek hissedileceği ilçeleri sıralayan Durmuş, “İstanbul’da 39 ilçe içinde Avcılar, Bağcılar, Bahçelievler, Bayrampaşa, Beylikdüzü, Büyükçekmece, Fatih, Güngören, Küçükçekmece, Silivri ve Zeytinburnu’nda tesiri fazla olacak. Bunun yanı sıra zemini iyi olan bölgeler de var. Gaziosmanpaşa, Kâğıthane’nin üst kısımları, Şişli, Beşiktaş, Kadıköy gibi zemini kum taşı ya da grovak olan bölgeler var. Ancak genel hatlarıyla baktığımızda zemin anlamında 39 ilçenin 13’ünde sorun bekliyoruz. Diğer ilçelerin orta ve orta üzeri ölçüde bulunduğunu söyleyebiliriz. Genel olarak bütün yapı stokunun yüzde 70’inin 1999 depreminden ilkin yapılmasından kaynaklı zemin etütünün yapılmadığı, yapı test hizmeti almadığı, lüzumlu kontroller ve iskânlar olmadığı için sorun yaşanacağı bekleniyor” dedi.

“AVRUPA YAKASI”NDA ŞİDDET DAHA YÜKSEK OLACAK

Depremin Avrupa Yakası’nı daha fazla etkilemesinin nedenini açıklayan Durmuş, “Jeolojik olarak bu bölgedeki kayaçlar daha genç. Beklenen depremde Avrupa Yakası’nın daha fazla hasar alması bekleniyor. Anadolu Yakası’ndaki kayaçlar daha yaşlı olduğu için depremde daha dayanıklı olacaktır. Faya yakınlık etkili bir faktördür. Kırılmasını beklediğimiz fay, Silivri açıklarındaki 1766 fayının olduğu bölgede kent merkezine aşağı yukarı 20 kilometre mesafededir” şeklinde konuştu.

İLÇELER BAZINDA RİSK HARİTALARI BELİRLENDİ, 260 BİN BİNA RİSKLİ

İstanbul depreminin risk haritasının ele alındığı “İstanbul İl Risk Azaltma Planı Toplantısı”na katılan Durmuş, görüşmede İstanbul’daki bütün ilçelerin beklenen zelzele özelinde ayrı ayrı değerlendirildiğini belirterek, “İhtimallerin sıralandığı görüşmede en oldukça dikkat çekilen husus yapı stoku oldu. İstanbul’da şu an bir milyon 200 binin üstünde yapının bulunduğunu ve bu yapıların aşağı yukarı yüzde 70’nin 1999 depreminden ilkin inşa edilmiş olduğu ve aşağı yukarı 260 bininin riskli olduğu kaydedildi. Özellikle okul binalarının depreme hazırlıklı olup olmadığıyla alakalı zelzele testlerinin yapılasının acele olmasından bahsedildi” ifadelerinde bulundu.

“1999 SONRASI YAPILAN YAPILAR DA RİSKLİ”

Tüm vatandaşların oturdukları binaların zelzele testi analizini yaptırmasını öneren Durmuş, Riskli Yapı Tespit Belgesi olan üniversitelerin de bu analizleri yaptığını hatırlattı.

Yapılması gerekenin oturup zelzele olmasını beklemek değil, binaların test ettirilmesi bulunduğunu kaydeden Durmuş, “Binalarda bir sorun var ise güçlendirmeye gidilerek, kurtarılabiliyor mu buna bakılmalı. Eğer güçlendirmeyle de kurtarılamıyorsa o bina yıkılmalıdır. 1999 öncesi meydana getirilen binalar kadar sonra yapılanlar da riskli olabilir. Çünkü 1999 sonrası meydana getirilen binaları incelediğimizde olması ihtiyaç duyulan demir sayılarını maalesef kolonlarda göremiyoruz. C25 çıkması ihtiyaç duyulan kolonların C16 çıktığını görüyoruz. Dolayısıyla vatandaşlar binalarının 1999 depreminden sonra yapılmasına güvenmesinler. Bir binanın yalnızca kolonlarına bakarak bu bina yıkılmaz demek imkânsızdır. 6 Şubat depremlerinde binalara dışarıdan bakıldığında asla yıkılmazmış gibi duran 2019, 2020 yıllarında yapılma binaların dahi yıkıldığını gördük. Yapılması ihtiyaç duyulan en mühim nokta bina analizlerinin yapılması ve ihtiyaç duyulan tedbirlerin alınmasıdır. Çünkü bu zelzele kesinlikle olacak” diyerek laflarını sonlandırdı.