Merkez Bankası Para Politikası Kurulu Toplantı Özeti: (2)

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu (PPK) Toplantı Özeti’nde, yüksek frekanslı verilerin iş gücü piyasasında talebin enerjisini koruduğuna işaret etmiş olduğu belirtildi.

TCMB Para Politikası Kurulu’nun 21 Eylül’deki toplantısına dair özet yayımlandı.

Özette, senenin ikinci çeyreğine dair açıklanan GSYİH verilerine göre, tutumsal faaliyetin bilhassa iç istek kaynaklı kuvvetli seyrettiği belirtildi.

Yakın devre göstergeleri ve yüksek frekanslı verilerin ise üçüncü çeyrekte tutumsal faaliyetin iç istek öncülüğünde enerjisini koruduğuna, gelişme ivmesinde ise çeyreklik bazda yavaşlamaya işaret etmekte olduğu anlatılan özette, temmuz ayında perakende satış hacim endeksinin takvim tesirleri kaynaklı olarak senelik bazda yüzde 34,8 ile kuvvetli artış sergilediği bildirildi. Özette, çeyreklik bazdaki artışın ise ikinci çeyrekte gerçekleşen yüzde 5,8 oranındaki yükselişe kıyasla bir miktar ivme kaybederek yüzde 3,9 oranında gerçekleştiği aktarıldı.

Kartla meydana getirilen harcamalardaki yükseliş eğiliminin ağustos ayında devam etmiş olduğu belirtilen özette, imalat endüstri firmalarının kayıtlı iç piyasa siparişlerinin ağustos ayında senelik bazda 8,6 puan artarken mevsimsellikten arındırılmış olarak çeyreklik bazda sınırı olan düşüş kaydettiği vurgulandı.

Özette, ağustos ayında imalat endüstri firmalarının geleceğe yönelik ihracat ve iç piyasa siparişi beklentilerinin ihracat siparişi beklentilerinde daha çok olmak suretiyle aylık bazda gerilediği kaydedildi. Firma görüşmelerinin ise yüksek oranlı fiyat artışlarının alım gücü üstündeki etkisiyle sektörel düzeyde ivme kayıplarına işaret etmiş olduğu belirtilen özette, şunlar kaydedildi:

“Temmuz ayında endüstri üretim endeksi, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış olarak aylık bazda yüzde 0,4 oranında azalırken, takvim etkilerinden arındırılmış olarak senelik bazda yüzde 7,4 oranında artmıştır. Bilgisayar, öteki ulaşım ve kayıtlı medya gibi tipik olarak yüksek oynaklık sergileyen sektörler hariç tutulduğunda endüstri üretiminin ana eğiliminin daha kuvvetli olduğu gözlenmektedir. Söz mevzusu sektörler dışlandığında temmuz ayında endüstri üretimi aylık yüzde 0,9 artış payı ile genel endekse kıyasla daha güçlüdür. Çeyreklik bazda değerlendirildiğinde endüstri üretimi, temmuz ayı itibarıyla ikinci çeyrek averajına kıyasla yüzde 0,9 oranında artmıştır. Ağustos ayında mevsimsellikten arındırılmış olarak imalat endüstri kapasite kullanım oranı, fabrikalarda senelik bakım çalışması amacıyla üretim arası verilmesi kaynaklı olarak, taşıt sektörü öncülüğünde düşüş kaydetmiştir. Bununla beraber üçüncü çeyreğe dair göstergeler taşıt sektörü dışlandığında kapasite kullanım oranının çeyreklik bazda yatay seyrettiğine işaret etmektedir.”

Temmuz ayı itibarıyla mevsimsellikten arındırılmış istihdamın 31,7 milyon seviyesinde gerçekleştiği bildirilen özette, bu zamanda istihdamda çeyreklik bazda yüzde 0,3 artış gerçekleşirken iş gücüne katılım oranının 0,1 puan azalış kaydettiği bildirildi.

Özette, işsizlik oranının temmuz ayında bundan önceki aydaki yüzde 9,6 seviyesine göre 0,2 puan azalarak yüzde 9,4 düzeyinde gerçekleştiği aktarıldı.

Yüksek frekanslı verilerin iş gücü piyasasında talebin enerjisini koruduğuna işaret etmiş olduğu dile getirilen özette, temmuz ayında yıllıklandırılmış cari işlemler açığının dış tecim açığındaki bariz artışa paralel olarak önceki aydaki seviyesine kıyasla 2 milyar dolar artışla 58,5 milyar dolara yükseldiği kaydedildi.

Bu artışın enerji fiyatlarında senelik bazda süren düşüşün etkisiyle enerji dengesinde gözlenen iyileşmeye rağmen büyük seviyede altın, yatırım malları ve tüketim malları ithalatlarındaki kuvvetli artışlardan kaynaklandığı vurgulanan özette, şu ifadelere yer verildi:

“Bu çerçevede, yurt içi talepteki kuvvetli seyir tüketim malları ithalatı kanalıyla yıllıklandırılmış olarak cari işlemler açığını artırıcı etkide bulunmaktadır. Temmuz ayı itibarıyla yıllıklandırılmış olarak ödemeler dengesi tanımlı dış tecim açığı önceki senenin aynı dönemindeki seviyesine göre 37,7 milyar dolar artarak 100,6 milyar dolara yükselmiştir. Aynı dönemde yıllıklandırılmış hizmetler dengesi fazlası 7,3 milyar dolar artarak 51,7 milyar dolara çıkmıştır. Ağustos ayı geçici dış tecim verilerine göre, senenin ilk 8 ayında altın ithalatı bundan önceki senenin aynı dönemine kıyasla 13,5 milyar dolar artışla 22,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Yüksek frekanslı veriler ağustos ayında hızlanan altın ithalatının, alınan tedbirlerin de etkisiyle eylül ayında bir miktar hız kesmekle beraber halen tarihsel ortalamaların üstünde seyrettiğine işaret etmektedir. Ağustos ayına dair geçici dış tecim verileri ve eylül ayına dair yüksek frekanslı veriler mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış olarak hem ihracatta hem de ithalatta ağustos-eylül döneminde düşüş ima etmektedir.”

“Güçlü ve sene geneline yayılmış şekilde seyreden gezim gelirleri cari dengeye katkı sunmaya devam etmektedir”

PPK Toplantı Özeti’nde, kuvvetli ve sene geneline yayılmış şekilde seyreden gezim gelirlerinin cari dengeye katkı sunmaya devam etmiş olduğu belirtildi. Seyahat gelirlerinin senenin ilk 7 ayında bundan önceki senenin aynı dönemine göre 3,8 milyar dolar artarak 24,3 milyar dolar seviyesine ulaşmış olduğu belirtilen özette, yabancı ziyaretçi sayılarının da benzer şekilde senenin ilk 7 ayında bundan önceki senenin aynı dönemine göre yüzde 19,2 artarak 25,1 milyon şahıs seviyesinde gerçekleştiği bildirildi.

2022 yılının ikinci yarısından itibaren gerileyen enerji emtia fiyatlarında temmuz ayında gözlenen artış eğiliminin ağustos ayında da devam etmiş olduğu aktarılan özette, son aylarda yataya yakın seyreden enerji dışı emtia fiyatlarının ise ağustos ayında düşüş kaydettiği belirtildi.

Özette, eylül ayının ilk yarısı itibarıyla enerji emtia fiyatlarındaki artışın sürdüğü, enerji dışı emtia fiyatlarında ise görece yatay seyrin korunduğu vurgulandı.

Brent ham petrol fiyatlarının, üretim kesintisine devam kararının sonrasında yükseliş eğilimini devam ettirerek eylül ayının ilk yarısında 90 doların üstündeki seyir ile Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaşmış olduğu vurgulanan özette, “Enerji grubunda internasyonal propan ve bütan ile kömür kalemlerinde de dolar bazındaki artışlar devam etmiştir. Böylelikle döviz kuru ve internasyonal enerji emtia gelişimleri ile iş gücü maliyetindeki artışların gecikmeli tesirleri müstahsil tutarları üstünde baskı oluşturan temel nedenler olmuştur.” değerlendirmelerine yer verildi.

Özette, yurt içi müstahsil fiyatlarının ağustos ayında yüzde 5,89 arttığı, senelik enflasyonun 4,91 puan yükselişle yüzde 49,41 olduğu belirtildi. Ana endüstri gruplarına göre incelendiğinde, senelik enflasyon alt grupların tümünde yükseliş kaydedilirken, aylık bazda internasyonal emtia ve kur gelişmelerine istinaden enerji müstahsil fiyatlarındaki artışın bariz olduğu vurgulanan özette, Küresel Arz Zinciri Baskı Endeksi’nin ağustos ayında yatay seyrederken internasyonal nakliyecilik maliyetlerinin bu zamanda bir miktar yükselmekle beraber düşük seviyelerini koruduğu bildirildi.

Özette, Ağustos PPK kararının sonrasında gerileyen döviz kurlarının eylül ayında istikrarlı seyrettiği aktarıldı.

2023 yılı temmuz ayında asgari ücrette meydana getirilen güncellemeye memur ve amme işçi ücretlerindeki düzenlemelerin eşlik etmesi ve ücretlerdeki artışın genele yayılmasının temmuz ve ağustos aylarında bilhassa maliyet kanalı yoluyla enflasyon üstünde bariz tesirleri olduğu belirtilen özette, hizmet sektöründeki fiyat artışlarının temmuz ayından itibaren güçlendiği kaydedildi.

Mallara kıyasla atalet sergileyen hizmet sektöründe aylık artışların 2022’ye kıyasla yüksek seyrettiği vurgulanan özette, “Temel mal ve hizmet gruplarını içeren C endeksinde senelik enflasyon aşağı yukarı yüzde 65 seviyesindeyken, hizmet sektöründe senelik enflasyonun yüzde 80 civarında olduğu gözlenmektedir. Hizmet sektörüne ait yayılım endeksi de tarihsel averajının aşağı yukarı yüzde 60’ı kadar üstünde seyrederek artışların sektör geneline yayıldığını göstermektedir.” ifadeleri kullanıldı.

Gıda, ücret ve gezim kaynaklı gelişmelerden mühim seviyede etkilenen lokanta ve otel alt grubunda aylık artışların süreklilik yayınlayan bir manzara arz etmiş olduğu belirtilen özettte, şunlar kaydedildi:

“Asgari ücretin gecikmeli etkilerindeki kilo verme ve besin fiyat artışlarında yakın dönemde gözlenen yavaşlama dikkate alındığında, sektörde gözlenen fiyat artış eğiliminin gelecek aylarda bir miktar hız kesmesi beklenmektedir. Akaryakıt tutarları başta ulaştırma hizmetleri olmak suretiyle tüketici tutarları üstünde gerek üretim girdisi gerekse nakliyecilik maliyetleri kanalıyla mühim bir tesir oluşturma potansiyeline sahiptir. Nitekim, akaryakıt fiyatlarında yakın dönemde döviz kuru, ham petrol tutarları ve vergi artışı kaynaklı olarak kaydedilen bariz artışlar ulaştırma hizmetleri fiyatlarına süratli şekilde yansımıştır. Uluslararası petrol fiyatlarındaki görünümün akaryakıt tutarları kanalıyla ulaştırma hizmetleri tutarları üstünde önümüzdeki dönemde baskı oluşturmaya devam edebileceği tahmin edilmektedir. Yükselen mesken tutarları ve geçmiş enflasyona endeksleme davranışına ayrıca gayrimenkul piyasasındaki arz-talep uyumsuzlukları kira artışlarını yukarı çekerek tüketici enflasyonunu negatif yönde etkilemektedir.”

Kira, eğitim, sağlık, eğlence-kültür başta olmak suretiyle muayyen hizmet kalemlerinin geçmiş tüketici enflasyonuna dönük fiyatlama davranışı sergileyerek, enflasyonist etkilerin uzun bir zamana yayılmasına yol açtığı belirtilen özette, tüketici enflasyonunda yakın dönemde beklenen görünümle beraber geçmiş enflasyona endeksleme eğilimi bariz olan kalemlerde enflasyonun bir müddet daha yüksek izleme riskinin bulunmuş olduğu aktarıldı.

Özette, “Hizmet tutarları üstünde eylül ayında okulların açılmasına bağlı dönemsel etkisinde bırakır bariz olacaktır. Üniversite harcı, yurt ücreti, okul servis tutarı gibi hizmet kalemlerinde senenin belli döneminde fiyatlama yapılması (zamana bağlı fiyatlama) sebebiyle bu zamanda yüksek fiyat artışları izlenmektedir.” denildi.

(Devam edecek)